۰
سالروز ولادت امام رضا (ع) مبارک باد

فرهنگ و اخلاق از منظر امام رضا(ع)

تاریخ انتشار
دوشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۰ ساعت ۱۱:۵۳
فرهنگ و اخلاق از منظر امام رضا(ع)
در این مقاله سعی شده تا به ذکر اصول فرهنگ و اخلاق اجتماعی در تعامل با افراد مختلف جامعه از دیدگاه امام رضا(ع) پرداخته شود.
 
 اصول اخلاق اجتماعی
1- پدر و مادر
والدین در تعالیم اخلاقی اسلام و پییشوایان شیعه اهمیت و جایگاه ویژه ای دارند و همواره به حفظ و حقوق آنان سفارش شده است. امام رضا(ع) درباره چگونگی رفتار با پدر و مادر و ادای حقوق آنان سه اصل اخلاقی را متذکر می شوند:
اصل تدبّر- امام رضا(ع) از رسول خدا(ص) نقل می کند که "نگاه به والدین، عبادت است". واضح است که منظور از نگاه آن نگاهی است که از روی عطوفت و مهربانی باشد نه خشم و ناسپاسی.
اصل سپاسگزاری- امام رضا(ع) می فرماید: خداوند به سپاسگزاری و شکرگویی الهی فرمان داده و آن را به قدردانی و سپاس از پدر و مادر مقرون و مشروط کرده است؛ پس کسی که شکرگوی و سپاسگذار والدینش نباشد، خدا را شکر نکرده است.
 اصل نیکی- امام رضا(ع) می فرماید: نیکی به پدر و مادر- گرچه مشرک باشند، البته در شرک از آنها اطاعت و پیروی مکن- و در دنیا با آنها به نیکویی رفتار کن.
 
خانواده
امام رضا(ع)، چهار اصل اخلاقی را در مبحث خانواده برای یاران و پیروان خویش ذکر کرده است که عبارتند از:
اصل حسن خلق- علی بن موسی الرضا(ع) معتقد بود: کسی که اخلاق نیکو نداشته باشد، نباید به سعادت دنیا و آخرت امید داشته باشد.
 اصل کار و تلاش- امام رضا(ع) می فرماید: آنکه در تلاش روزی رود تا عائله ای را اداره کند، اجرش از مجاهد در راه خدا بیشتر است.
 اصل مشی صحیح اقتصادی- امام رضا(ع) اندازه گیری صحیح معاش، (به خصوص وضعیت معیشتی و اقتصاد خانواده) را یکی از سه ویژگی لازم برای تکمیل حقیقت ایمان می داند.
 
خویشاوندان
اصل صله رحم- امام رضا(ع) می فرماید: صله رحم کن ولو به شربتی از آب(جرعه ای آب)...". و نیز می فرماید: خداوند عزوجل به تقوا امر کرده و آن را مشروط و مقترن به صله رحم فرموده است؛ بنابراین، کسی که صله رحم نکند، تقوای الهی ندارد و پرهیزگار نیست.
 
ذریه پیامبر(ص)
امام رضا(ع) از رسول خدا(ص) نقل می کرد: "چهار دسته اند که من شفیع آنها در روز قیامتم: تکریم کننده ذریه ام پس از من؛ و برآورنده حاجات آنها؛ و کوشنده در انجام امور آنها هنگام نیاز آنها به او؛ و دوست دارنده آنها به قلب و زبان."
در واقع چهار اصل اخلاقی از این حدیث استخراج می شود: اصل تکریم ذریه نبی(ص)، اصل برآوردن حاجات، اصل تلاش برای انجام کارهای آنها و اصل محبت.
 
همسایگان
امام رضا(ع) در این باره می فرماید: مؤمن کسی است که احسان می کند خرسند می شود و هنگامی که اشتباه می کند استغفار می نماید و مسلمان کسی است که مسلمانان از دست و زبان او در امان باشند. از ما نیست کسی که همسایه اش از آزار و اذیت او ایمن نباشد.
 
میهمانان
سیره رضوی دو اصل اخلاقی در ارتباط با میهمان را یادآورمی شود:
اصل تکریم- ثامن الائمه از مهیمانانش با آغوش باز استقبال می کرد و به سخنانشان گوش می سپرد. اطعامشان می نمود و تکریم و بدرقه می کرد. حتی امکانات بازگشت امن به خانه شان را فراهم می نمود.
 اصل احترام- برای امام رضا(ع) میهمانی رسید و تا پاسی از شب نزد آن حضرت نشسته بود و سخن می گفت. در این میان، چراغ رو به خاموشی گذاشت. مرد میهمان دستش را دراز کرد تا چراغ را رو به راه کند، اما امام وی را از این کار بازداشت و خودش چراغ را درست کرد. سپس فرمود: ما گروهی هستیم که هرگز میهمان را به کار وا نمی داریم.
 
نیازمندان
امام رضا(ع) نیز در این ارتباط به دو اصل رهنمون می شود:
 اصل عدم رد محتاج- آن حضرت(ع) می فرمود: مرد مسلمان تا ده صفت نداشته باشد عقلش کامل نیست. یکی از این صفات این است که از رجوع حاجتمندان به وی خسته نشود.
 اصل انفاق- مردی نزد امام رضا(ع) آمد و عرض کرد: به من به مقدار کرم و مروت خود عطا کن! امام فرمود: توانایی این کار را ندارم. عرض کرد: پس به اندازه کرم و مروت خودم به من عطا فرما! فرمود: این آری! سپس به غلام خود فرمود: دویست دینار به این مرد عطا کن!
 
نتیجه
در پاسخ به این پرسش که با توجه به سیره اخلاقی امام رضا(ع) چه اصولی در ارتباط با اخلاق اجتماعی، می توان ارائه و پیشنهاد کرد؟ دریافتیم:
در برابر پدر و مادر باید اصل تدبر در رنجها و زحمت های آنها، سپاسگذاری از نیکی های آنها و نیکی کردن به آنان را به خاطر داشته باشیم.
در مقابل خانواده باید اصل حسن خلق، کار و تلاش برای کسب روزی حلال، توسع و مشی صحیح اقتصادی را مد نظر قرار دهیم.
در برابر خویشاوندان باید اصل صله رحم، کمک و یاری آنها و اجتناب از آزار و اذیت آنان را به خاطر بسپاریم.
در برابر دوستان و همسایگان اصل پرهیز از رنجش و آزار آنها را سرلوحه رفتار خود قرار دهیم.
در برابر کارگران و کارگزاران زیردست خویش، اصل تعیین دستمزد، همسفرگی، تناول، احترام و اجتناب از تنبیه بدنی را به یاد داشته باشیم.
در برابر مهمانان، اصل تکریم و اجتناب از به زحمت انداختن آنان را مدنظر بگیریم.
در ارتباط با ذریه پیامبر(ص) به اصل تکریم، برآوردن حاجات، تلاش برای انجام کار آنها و اصل محبت عمل کنیم. درباره محبین اهل بیت(ع) به اصل تکریم و تشییع جنازه پایبند باشیم.
در برابر نیازمندان اصل عدم رد محتاج، انفاق و شیوه انفاق را با دقت و احتیاط به کار بندیم  و اصول رازداری، مدارای با مردم، تواضع، دقت در سخن گفتن، یاری ناتوان، دوستی با مردم و سخاوت را از یاد نبریم.
 
 
 
222
 
کد مطلب : ۵۸۹۰
ارسال نظر
نام شما

آدرس ايميل شما
نظر شما